1-iyun kuni dunyoning ko‘plab mamlakatlarida nishonlanadigan Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni bolalarning huquqlari, sog‘ligi, ta’limi va farovonligini himoya qilishga bag‘ishlangan xalqaro sana hisoblanadi. Bu kun bolalarning jamiyatdagi o‘rni va ularning huquqlarini ta’minlash zarurligini eslatib turadi.
Xalqaro bolalarni himoya qilish kunining tarixi XX asrning birinchi yarmiga borib taqaladi. 1925-yilda Bolalar farovonligi bo‘yicha Butunjahon konferensiyasi Shveytsariyaning Jeneva shahrida bo‘lib o‘tdi. Ushbu konferensiyada bolalar huquqlari, ularning sog‘lig‘i va himoyasi masalalari muhokama qilindi. Ko‘plab davlatlar bolalar manfaatlarini himoya qilish bo‘yicha xalqaro hamkorlikni kuchaytirish zarurligini ta’kidladilar.
1925-yil San-Fransisko shahridagi Xitoy konsuli shahardagi xitoylik yetim bolalar uchun bayram tadbiri tashkil qilgan. Bu tadbir ham keyinchalik bolalar kunini nishonlash g‘oyasining shakllanishiga ta’sir ko‘rsatgan omillardan biri sifatida tilga olinadi.
Ikkinchi jahon urushidan keyin millionlab bolalar urush oqibatlaridan aziyat chekdi. Yetim qolgan, boshpanasiz va yordamga muhtoj bolalar soni keskin oshdi. Shu sababli bolalar huquqlarini himoya qilish masalasi xalqaro darajada yanada dolzarb bo‘lib qoldi.
1949-yilda Xalqaro demokratik ayollar federatsiyasining Moskva shahrida o‘tkazilgan yig‘ilishida bolalarni himoya qilishga bag‘ishlangan maxsus xalqaro kun ta’sis etish taklifi ilgari surildi. Ushbu tashabbus qo‘llab-quvvatlandi va 1950-yildan boshlab 1-iyun sanasi Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni sifatida nishonlana boshlandi.
Xalqaro bolalarni himoya qilish kunining asosiy maqsadlari:
Bolalar huquqlarini himoya qilish;
Har bir bolaning ta’lim olish huquqini ta’minlash;
Sog‘lom va xavfsiz muhit yaratish;
Bolalarga nisbatan zo‘ravonlik, kamsitish va ekspluatatsiyaga qarshi kurashish;
Ota-onalar va jamiyat e’tiborini bolalar muammolariga qaratish.
1959-yilda Birlashgan Millatlar Tashkiloti tomonidan “Bola huquqlari” deklaratsiyasi qabul qilindi. Keyinchalik, 1989-yil 20-noyabrda Birlashgan Millatlar Tashkilotining “Bola huquqlari” to‘g‘risidagi konvensiyasi qabul qilinib, bolalar huquqlarini himoya qilishning eng muhim xalqaro hujjatlaridan biriga aylandi.
O‘zbekistonda ham 1-iyun keng nishonlanadi. Bu kunda bog‘cha va maktablarda bayram tadbirlari, konsertlar, sport musobaqalari, ko‘ngilochar dasturlar tashkil etiladi. Mehribonlik uylari, ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalar va nogironligi bo‘lgan bolalarni qo‘llab-quvvatlashga alohida e’tibor qaratiladi.
Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni dunyoning ko‘plab davlatlarida aynan 1-iyunda nishonlansa-da, ayrim mamlakatlarda bolalar kuni boshqa sanalarda o‘tkaziladi. Masalan, Birlashgan Millatlar Tashkiloti tomonidan tavsiya etilgan Butunjahon bolalar kuni har yili 20-noyabrda nishonlanadi.
“Ijtimoiy fanlar” kafedrasi o‘qituvchisi Sh.Badiyev
