Ташқаридан қараганда ёки Каъба ичига кириб, шифтга қаралса, том бир қаватдек туюлади. Каъбанинг юқорисига чиқгач, томнинг икки қаватдан иборат эканлиги билинади. - Ҳадис ва ислом тарихи фанлари кафедраси катта ўқитувчиси Пўлатхон Каттаев
Бугунги жамоат транспорти – сабр мактаби бўлиши керак эди. Аммо у кўпинча асаб бозори, одоб синови эмас, балки иймоннинг йиқиладиган жойига айланмоқда. Автобус ёки маршруткага чиққан заҳоти айримлар гўё барча ахлоқий мажбуриятлардан “тушиб қолгандек” бўлади. - Жаъфархон СУФИЕВ, ТИИ Модуль таълим тизими талабаси, Тўрақўрғон туман “Исҳоқхон тўра” жоме масжиди имом-хатиби
Бугунги кунда йўлларда содир бўлаётган тартибсизликлар, қўполлик, бепарволик ва масъулиятсизлик фақатгина техник муаммо эмас. Бу – ахлоқий ва маънавий инқирознинг очиқ кўринишидир. Ислом дини инсон ҳаётининг ҳар бир жиҳатини тартибга солгани каби, йўлда юриш маданиятига ҳам бефарқ эмас. Аммо ачинарли томони шундаки, ўзини мусулмон деб билган айрим кишилар айнан йўлда ўз иймонини “йўқотиб қўяётгандек” тутадилар. Йўл – синов майдони Пайғамбаримиз Муҳаммад ﷺ йўл ҳақида гапирар эканлар: “Йўлда ўтиришдан сақланинглар”, деганлар. Саҳобалар заруратни айтганларида эса: “Унда йўлнинг ҳаққини адо этинглар”, деганлар. Йўлнинг ҳаққи эса – зарар бермаслик, саломга алик олиш, ёмонликдан қайтаришдир. Бугун эса йўл – сабр, ҳалоллик ва ҳурмат эмас, балки асаб, шошқалоқлик ва худбинлик майдонига айланиб қолмоқда. Кимдир светофорга амал қилмайди, кимдир пиёдани одам ўрнида кўрмайди, яна кимдир “мен шошиляпман” деган баҳона билан бошқаларнинг ҳаётини хавф остига қўяди. Савол туғилади: ўзни бундай тутиш қайси дин, қайси иймон талаби? Бепарволик – гуноҳнинг бир кўриниши Исломда инсон жонига зиён етказиш энг катта гуноҳлардан саналади. Аммо тезликни ошириб, телефонга қараб машина ҳайдаш, маст ҳолда рулга ўтириш ёки техник носоз транспорт билан йўлга чиқиш – буларнинг барчаси қотилликка элтувчи билвосита омиллар эмасми? Афсуски, баъзилар масжидда тақво ҳақида гапириб, кўчада қоидани бузишни “айёрлик” деб билади. Бу эса иккиюзламачиликнинг яққол кўринишидир. Чунки ҳақиқий тақво – фақат намозда эмас, рул ортида ҳам намоён бўлади. Айб фақат бошқаларда эмас Кўпинча йўл маданияти ҳақида гап кетганда, айбни ҳайдовчиларга ёки ЙПХ ходимларига юклаймиз. Лекин пиёдалар-чи? Белгиланмаган жойдан йўл кесиб ўтиш, светофорнинг қизил чироғида югуриш, қулоқчин тақиб, атрофга бепарво юриш – булар ҳам ўз жонига беписандлик эмасми? Ислом эса: “Ўз қўлларингиз билан ўзингизни ҳалокатга ташламанг”, деб огоҳлантиради. Демак, йўлда масъулият фақат битта томоннинг вазифаси эмас – ҳар бир мусулмоннинг бурчидир. Хулоса ўрнида Йўлда юриш одоби – бу шунчаки қоидалар мажмуи эмас, балки иймон даражасининг кўрсаткичидир. Агар биз йўлда бир-биримизни ҳурмат қилмасак, сабрли бўлмасак, қонунни менсимасак – демак, гап фақат тирбандликда эмас, қалбларимизда муаммо борлигини англатади. Жамиятни тузатишни баланд минбарлардан эмас, оддий светофордан, пиёдалар йўлагидан, рул ортидаги ниятдан бошлаш вақти келди. Чунки ҳақиқий мусулмон – одамлар ундан зарар кўрмайдиган кишидир. Ҳатто йўлда ҳам. Жаъфархон СУФИЕВ, ТИИ Модуль таълим тизими талабаси, Тўрақўрғон туман “Исҳоқхон тўра” жоме масжиди имом-хатиби 171
Islom dini inson hayotining barcha jabhalarini qamrab olgan mukammal din bo‘lib, u mo‘tadillik, muvozanat va adolat tamoyillariga asoslanadi. Islom na haddan oshishni, na beparvolikni ma’qullaydi, balki har bir ishda o‘rtacha yo‘l tutishni buyuradi. Ayniqsa, ibodat va hayot kechirish masalalarida mo‘tadillik islom shariatining muhim asoslaridan biridir. Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamning sunnatlari bu mo‘tadillikning eng go‘zal namunasi bo‘lib, u zot o‘z ummatlarini og‘irlik va qiyinchilikka emas, balki yengillik va muvozanatga chaqirganlar. Quyidagi hadisi sharif ham islomdagi mo‘tadillik tamoyilini yorqin tarzda ifodalab, sunnatga amal qilishning ahamiyatini ochib beradi. Anas ibn Molik roziyallohu anhu aytadi: “Uch kishi Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning ibodatlari haqida so‘rash uchun u zotning jufti halollarining uylariga kelishdi. Ularga xabar qilingan edi, buni oz sanaganday bo‘lib, “Biz qayoqda-yu, Nabiy sollallohu alayhi vasallam qayoqdalar?! U zotning oldingiyu keyingi gunohlari mag‘firat qilingan bo‘lsa”, deyishdi. Ularning birinchisi: “Men kechalari doimo namoz o‘qiyman, uxlamayman”, dedi. Ikkinchisi esa: Men bir umr ro‘za tutaman, og‘iz ochiq yurmayman”, dedi. Uchinchisi esa: “Men esa ayollardan chetda bo‘laman, hech qachon uylanmayman”, dedi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam keldilar va bunday dedilar: Shunday, shunday deganlar sizlarmi?! Hoy, Allohga qasamki, men sizlarning Allohdan eng qo‘rqadiganingizman, Unga eng taqvo qiladiganingizman, lekin men ro‘za ham tutaman, og‘iz ochiq ham yuraman, namoz ham o‘qiyman uxlayman ham, ayollarga uylanaman ham. Kim mening sunnatimdan yuz o‘girsa, mendan emas!” (Imom Buxoriy rivoyat qilgan) Bu ummat ikki yo‘l, haddan oshish (ifrot) va beparvolik (tafrit) orasini tutgan mo‘tadil ummatdir. Haddan oshish – qotib qolish, fikriy kasalliklar va begonalarga ko‘r-ko‘rona taqlidni keltirib chiqaradi. Buyuk islomga nazar soling, u har doim ifrot va tafrit o‘rtasidagi o‘rta yo‘lni tutib kelmoqda. Islomda jasorat – bemulohazalik bilan qo‘rqoqlik o‘rtasidadir. Islomda saxovat – isrofgarchilik bilan baxillik o‘rtasidadir. Islomda hayo – kasallik darajasidagi uyatchanlik bilan behayolik o‘rtasidadir. Islomda iffat – odamlardan uzilish bilan mutlaq erkinlik o‘rtasidadir. Islom – buyuk dindir, u modda bilan ruh va aql bilan qalb o‘rtasidagi muvozanatdir. Xulosa qilib aytganda, islom dini insonni ruhiy va jismoniy jihatdan ezmaydigan, balki uni kamolga yetkazadigan mo‘tadil yo‘lni tanlagan buyuk dindir. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning “Kim mening sunnatimdan yuz o‘girsa, u mendan emas”, degan muborak so‘zlari sunnatga amal qilish nafaqat ibodatlarda, balki hayotning barcha sohalarida muvozanatni saqlash zarurligini ko‘rsatadi. Islom ifrot va tafritdan qaytarib, jasorat, saxovat, hayo va iffat kabi fazilatlarni o‘rtacha va sog‘lom me’yorda tutishni targ‘ib etadi. Demak, haqiqiy musulmonlik – haddan oshmasdan, beparvo bo‘lmasdan, Payg‘ambar sunnatiga ergashgan holda, modda va ruh, aql va qalb o‘rtasida muvozanatni saqlab yashashdir. Abdulbosit LUQMONJONOV, TII Magistratura talabasi 215
