O‘zining rasuli Muhammad sollallohu alayhi vasallam orqali ayollarning qadr-qimmatini yuksaklarga ko‘tarib, Qur’oni karimda ular uchun alohida sura nozil qilgan Alloh taologa hamd-u sanolar bo‘lsin. O‘zining hadisi shariflarida ayollarning hukmlarini batafsil bayon qilgan Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallamga mukammal durud-u salovotlar bo‘lsin.
Hozirgi kunda zamonaviy fiqhiy masalalar deganda, asosan, uch xil tur nazarda tutiladi:
1) Ilgari mavjud bo‘lmagan va hukmni aniqlashtirishni talab qiladigan zamonaviy masalalar;
2) O‘tmishda hukmi bo‘lgan, lekin ular bo‘yicha hukm chiqarilish sababi o‘zgargan holatlar, shartlar va odatlar tufayli o‘zgargan, qayta ko‘rib chiqish va sinchkovlik bilan qarashni talab qiladigan masalalar;
3) Eski hukmlarning yangi suratlari, masalan: “Samolyotda kelayotganlar uchun Jiddadan ehrom”, “Ro‘za va hajni davom ettirish uchun dori ichish” va boshqalar. Oldingi hukmga tegishli boʻlgan, lekin oʻtmishda boʻlmagan, uni fatvoning mohiyatiga mos keladigan yangi tarzda ko‘rib chiqish kerak bo‘lgan masalalar.
Hozirgi kunimizda ham ayollarga doir zamonaviy fiqhiy masalalar atroflicha ko‘p. Dunyoda aloqa vositalarining rivojlanishi, globallashuv, moda olami va shu kabi boshqa omillar sababli ayollar o‘rtasida axborotlar almashinib, ularning birlari boshqalari bilan muloqotlashib, ularning orasida boshqalarga taqlid kabi harakatlar ham avj olib bormoqda. Turli din dushmanlari insonlarning soddaligi, yetarli diniy bilimga ega emasligidan foydalanib, ularga halolni harom, haromni esa halol ko‘rsatyaptilar. Muslima ayol bu kabi murakkab zamonimizda fitnalarga tushib aldanib qolmasligi uchum ham shariy bilimlarni, ayniqsa o‘zlariga xos fiqhiy ilmlardan xabardor bo‘lishi kerak. Zero, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytganlarki: “Ilm olish har bir muslim va muslima uchun farzdir”.
Ayollar tilga olinganda birinchi navbatda ularning zeb-u ziynatlarga moyilliklari esga tushadi. Ziynat deganda chiroyli kiyimlar, taqinchoqlar va ayollar o‘zlarini chiroyli ko‘rsatish uchun ishlatadigan turli vositalar ko‘zda tutiladi. Islomda ayol kishiga zebu ziynat halol qilingan. Chunki chiroyli bo‘lishga urinish har bir ayolning tabiatida bor. Alloh ularni shunday qilib yaratgan. Zamon o‘tishi bilan ziynat o‘zgarishi mumkin, ammo ayol kishining ziynatga bo‘lgan rag‘bati o‘zgarmaydi. Islom ayol kishidagi ushbu rag‘batni e’tiborga oladi va ayol kishiga ziynatlanishga ruxsat beradi. Shu ma’noda erkaklarga harom qilingan tilla, kumush va shoyi ipaklar ayollar uchun haloldir. Lekin islomda ushbu zebu-ziynatning ta’sir doirasi tartibga solingan. Ayollar zebu ziynatlari bilan nomahram-begona erkaklarga ko‘rinishlari joiz emas.
Zeb-ziynatga o‘chlik, go‘zallikni sevish ayol kishining tabiatida bor.
«Zeb-u ziynat ichida o‘stiriladigan va xusumat paytida ochiq-oydin bo‘la olmaydigan kimsami?!»(Zuhruf surasi, 18-oyat.)
Me’yorida bo‘lgan go‘zallik har bir ayolga zarurdir, bu narsa hech qachon qoralanmagan.
Hozirgi kunda hamma joyda ziynatlanish, pardoz-andoz qilishni targ‘ib qiluvchi hayqiriqlar yangramoqda. Ularni telekanallar va boshqa vositalar orqali qabul qilayotgan yosh qizlar ko‘pincha juda yomon holatlarga tushishmoqda, ko‘r-ko‘rona taqlid qilishga o‘tishmoqda. Misol uchun:
Quloqlarni teshtirish, bir marta emas, bir necha joyidan, turli ko‘rinishda teshtirish. Shuningdek, labni yoki qoshni, hatto kindikni va nihoyat, tilni ayri qilib teshtirishgacha borishadi.
Inson tanasida ortiqcha teshiklar paydo qilish diniy ulamolar tomonidan ham, tibbiyot sohasi mutaxasislari tomonidan ham birdek qoralanadi. Bunday amaliyotlar ko‘p hollarda inson salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi kuzatiladi. Shuningdek bunday amaliyotlar yuqumli kasalliklarni tarqatuvchi jigar yallig‘lanishi va uning ishdan chiqishi yoki teri kasalliklarining kelib chiqishiga ham sabab bo‘ladi.
Dinimizda ayollar ochiq-oydin qaytarilgan ziynatlarning nojoiz turlari ko‘p. Misol uchun: Vashm. Ya’ni tananing biror joyiga igna yoki boshqa vosita bilan rasm yoki so‘zni o‘yib, naqsh solish (tatirovka), xol qo‘yish, qosh yoki qovoqni shu yo‘l bilan bo‘yash. Bu ham shariatimiz harom qilgan yana bir odatdir.
Ibn Umar roziyallohu anhumodan rivoyat qilgan hadisda shunday deyiladi:
«Nabiy sollallohu alayhi vasallam vashm qiluvchi va vashm qildiruvchi ayolni la’natladilar».
La’nat o‘ta og‘ir gap, Allohning rahmatidan mahrumlik degani. Allohning Rosulidan la’nat olish esa juda ham dahshatli holatdir.
Johiliyat davrida vashm qilish nihoyatda avj olgan edi. Ayollar soxta chiroy ishtiyoqida o‘zlarining sog‘ badanlarini igna bilan teshtirib, qon chiqarib, jarohat o‘rniga surma yoki shunga o‘xshash biror modda sepib, yasama xol yoki turli belgilar qilar edilar. Bu ishni amalga oshiradigan usta ayollar bor edi. Kim vashm qildirmoqchi bo‘lsa o‘shalarga murojaat etardi. So‘nggi paytlarda bu odat o‘zining turli ko‘rinishlari bilan yanada kengroq tarqaldi. Kishilar tanalarining yelka yoki bel qismiga, sonlariga, yuzlariga, qo‘llariga xullas duch kelgan joyiga o‘chib ketmaydigan qilib rasm soldirib, ko‘z-ko‘z qilib, bu xunuk odatni ommaga targ‘ib qilmoqdalar.
Qosh terish. Ha, qalbaki go‘zalliklardan yana biri – ayollar o‘rtasida keng tarqalgan qosh terish odatidir. Bu ham shariatimiz harom qilgan amallardandir. Bu aldash, qalbakilik va noshukrlikdir. Ammo badandagi (misol uchun, oyoq, qo‘l va yuzdagi) boshqa tuklarni terish, tozalash lozim. Hatto sahih qavlga ko‘ra ayol kishi bu amallarni eriga chiroyli ko‘rinish uchun qilishi mubohligi aytilgan.
Taflij. Ya’ni tishlarning orasini ochish yoki ularni qirish. Bu asosan katta yoshdagi ayollar tomonidan yosh ko‘rinish uchun qilinadigan ishlardan bo‘lib, bu ham haromdir. Bu odat bizning yurtimizda keng tarqalmaganini aytib o‘tishimiz lozim.
Ibn Mas’ud roziyallohu anhu: «Alloh husn uchun vashm qiluvchi ayollarni, vashm qildiruvchi ayollarni, mo‘ychinak ila teruvchi ayollarni, mo‘ychinak ila terdiruvchi ayollarni va tish orasini ochuvchilarni – Allohning yaratganini o‘zgartiruvchilarni la’natlasin», dedi. Bu gap Banu Asadlik Qur’on qiroat qiladigan Ummu Ya’qub ismli ayolga yetdi. U kelib, bu haqida so‘radi. Shunda u: «Nima uchun Rasululloh sollalohu alayhi vasallam la’natlagan kimsani la’natlamas ekanman?! Holbuki, bu Allohning Kitobida bor», dedi. «Batahqiq, Mushafning ikki muqovasi ichidagi narsani o‘qidim. Lekin buni topmadim», dedi ayol. «Agar yaxshiroq o‘qiganingda uni topar eding. Alloh taolo: «Rasul sizga nimani bersa, olingiz va U sizni nimadan qaytarsa, qaytingiz»(Hashr surasi, 7-oyat)degan»,dedi u.
Lekin tishni davolashga ehtiyoj bo‘lsa, masalan, tish qiyshiq bo‘lsa yoki uzun, yoki bo‘rtib chiqib qolgan bo‘lsa, u holda bunday muolajaga ruxsat bor.
Sochni g‘ayriodatiy, kofirlarniki kabi kesish. Ayol-qizlar o‘rtasida keng tarqalgan xunuk odatlardan yana biri sochni kesish yoki butunlay qirib tashlashdir.
Sochni qirish, rojih so‘zga ko‘ra, bunga ehtiyoj bo‘lmaganligi uchun ayollar uchun joiz emas. Ammo sochni kesib, qisqartirish ixtilofli masala. Rojih so‘zga ko‘ra, ayollar sochlarini kesishlari va uni ziynatlashlari joizdir. Shart shuki, erkaklarning sochiga o‘xshab qolmasligi, ya’ni o‘ta kalta bo‘lmasligi va ajnabiylarga taqlid uchun bo‘lmasligi kerak. Shu bilan birga, ayol kishining sochi avrat ekanligini hech qachon esdan chiqarmaslik lozim.
«Sahihi Muslim» da kelishicha, mo‘minlarning onalari Rasululloh sollallohu alayhi vasallam vafot etganlaridan keyin ziynatni tark etish maqsadida sochlarini qisqartirishgan. Lekin bu masalada ham moda ortidan quvib, boshqalarga taqlid qilib ketishdan yiroq bo‘lish kerak.
Sochni bo‘yashga kelsak, bu ham ziynatga taalluqli masalalardan bo‘lib, aslida u joizdir. Faqat bunda ba’zi shartlar bor. Nabiy sollallohu alayhi vasallam sahih hadisda :«Manavi oq sochlarni bir narsa bilan o‘zgartiringlar», yana boshqa bir rivoyatda: «Uni o‘zgartiringlar. Qora rangdan chetlaninglar.», deganlar («Sahihi Muslim»). Shu bois, ba’zi fuqaholar qora rangga bo‘yashni man qilganlar. Bu bir qavldir. Boshqa bir qavlga ko‘ra, qoraga bo‘yash makruhdir. Bundan qoraga bo‘yash haromligini emas, balki odob-axloqqa zid ekanligini tushunish mumkin. Ixtiyor qilingan qavl shudir.
Ba’zilar esa: «Qoradan chetlaninglar», degan qo‘shimcha gap Shozz rivoyatdir, sobit emas deydi. Bu muhaddis va muhaqqiqlardan bir jamoa tanlagan so‘zdir.
Igna bilan badanga turli suratlarni chizdirish. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Abdulloh ibn Mas’ud roziyallohu anhudan qilingan rivoyatda u zot:
«Igna bilan badaniga sur’at chizuvchi ayol va chizdiruvchini, soch ulaydiganni va ulatadiganni, husn uchun tishlarining orasini ochuvchini va Alloh xalq qilgan narsani o‘zgartiruvchini la’natlagan», deb aytdilar»(Imom Buxoriy rivoyat qilgan).
Ibn Abbos roziyallohu anhumodan qilingan rivoyatda keltirilishicha, soch ulovchi ayol va soch ulatuvchi ayol, igna bilan badaniga surat chizuvchi ayol va chizdiruvchi, og’riqsiz badaniga surat chizuvchini la’natlangan (Abu Dovud rivoyati).
Bundan ko‘rinib turibdiki, ayollarning fiqhiy masalalarida vaziyatlar, holatlarga ko‘ra hukmlar joriy bo‘lar ekan. Bundan maqsad har qanday holatda insonni mashaqqatdan xalos etishdir. Bu ham islom dinining naqadar mukammal din ekanligidan dalolatdir.
Toshkent islom instituti 403- guruh talabasi Nodira MUROTOVA
Foydalanilgan manbalar:
1.Qur’oni Karim o‘zbek tilidagi ma’nolar tarjimasi
- Sahihi Buxoriy
- Sahihi Muslim
- Ayollarga xos fiqhiy masalar
- Kifoya
- www.savollar.muslimaat.uz.
