Заҳириддин Муҳаммад Бобур деганда кўз олдимизда нафақат буюк саркарда ва давлат арбоби, балки нозиктаъб шоир ва қомусий олим гавдаланади. Унинг илмий мероси ичида алоҳида ўрин тутган, аммо асрлар давомида кўпчилик учун сирли бўлиб келган хазиналардан бири — «Хатти Бобурий» бўлиб, Заҳириддин Муҳаммад Бобур ихтиро қилган хат тури ҳисобланади. «Хатти Бобурий» кўплаб тадқиқотчилар эътиборини тортиб келган. Шарқшунослардан А.Бевериж, С.Азимжонова, Собир Муҳаммад, М.Ҳеравий, Али Алпарслон, Г.Маоний ва бошқалар «Хатти Бобурий» тўғрисида ўз фикрларини билдирганлар. Жумладан филолог олим Ўктам Султонов ўз тадқиқотларида ушбу алифбонинг моҳиятини янги қирраларини очиб берган. XVI асрда туркий тиллар ривожланиши янги босқичга чиққан эди. Ўша даврда қўлланилган араб ёзуви туркий тилнинг товуш тизимини, хусусан, унли товушларни тўлиқ ифодалай олмасди. Бобур Мирзо мана шу бўшлиқни тўлдириш, ёзувни соддалаштириш ва халқ учун тушунарли қилиш мақсадида 1504 йили 20 ёшида Қобулда янги алифбо — «Хатти Бобурий»ни ёхуд хатти шоҳий[1] деб аталувчи ёзув турини ихтиро қилди. Ўктам Султонов таъкидлаганидек, бу шунчаки ҳарфлар йиғиндиси эмас, балки туркий тилнинг ички имкониятларини юзага чиқаришга қаратилган илк жиддий тил ислоҳоти эди. Бу ёзув ўнгдан чапга қараб ёзилади. У бошқа ёзув тизимлари билан боғлиқ эмасдек туюлса-да, мавжуд намуналар унинг араб абжад тизимининг махфий коди (шифри) бўлиши мумкинлигини кўрсатади... - Ё.Бухарбаев ТИИ Ёшлар масалалари ва маънавий-маърифий ишлар бўйича проректор