Кириш
Заҳириддин Муҳаммад Бобур (1483–1530) – ўзбек ва жаҳон тарихида муҳим ўрин тутган буюк саркарда, давлат арбоби ҳамда адабиёт намоёндасидир. У амр Темурнинг бешинчи авлоди бўлиб, Марказий Осиё, Афғонистон ва Ҳиндистон тарихида чуқур из қолдирган шахс ҳисобланади.
Бобур нафақат қилич билан, балки қалам билан ҳам тарих яратган зотдир. Унинг шеърлари ички кечинмалар, ватан соғинчи ва инсон қалбининг нозик туйғулари билан йўғрилган:
“Кўнглумда бор эди ул ёру диёр,
Не қилсун, ғурбатда ўтди баҳор”.
Бобурнинг ҳаёти ва сиёсий фаолияти
Бобур 1483 йилда Андижон шаҳрида туғилган. Ёшлигидан сиёсий курашлар муҳитида улғайган Бобур 12 ёшида Фарғона тахтига ўтиради. Бироқ ички низолар ва ташқи босимлар туфайли Мовароуннаҳрда мустаҳкам ҳокимият ўрната олмайди.
Шундан сўнг у Афғонистон томон йўл олиб, Кобулни эгаллайди ва уни ўз давлатининг мустаҳкам таянч марказига айлантиради.
1526 йилда Бобур Ҳиндистонга юриш қилиб, Панипат жангида Деҳли султони Иброҳим Лодини мағлуб этади. Шу тариқа Бобурийлар (Мўғулллар) империясига асос солинади.
Бобурнинг юраги эса доимо ватан билан боғлиқ бўлиб қолгани унинг шеърларида яққол намоён бўлади:
“Не ерда бўлсанг, эй гул, андадур чун жони Бобурнинг,
Гар Андижон демасман, кимга айтқум дардимни”.
Бобурнинг адабий мероси
Бобур нафақат моҳир саркарда, балки юксак истеъдодли адиб ҳамдир. Унинг энг машҳур асари – “Бобурнома” бўлиб, у тарихий, адабий ва географик манба сифатида алоҳида аҳамиятга эга.
Асарда муаллиф ўз ҳаёти, юришлари, табиат манзаралари ва турли халқларнинг урф-одатларини содда, равон ва самимий тилда баён қилади. Бобур туркий (чиғатой) тилида ижод қилиб, она тилининг адабий мавқеини юксалтиришга катта ҳисса қўшган.
Унинг асарларида садоқат, ҳижрон, ватанпарварлик ва ҳаётнинг ўткинчилиги чуқур фалсафий руҳда ифодаланган.
Хулоса
Заҳириддин Муҳаммад Бобур тарихда ҳар томонлама етук шахс сифатида намоён бўлади. У кучли саркарда, доно ҳукмдор ва нозиктаъб шоир сифатида ўзидан бой сиёсий ва маънавий мерос қолдирган.
Бобур мероси бугунги кунда ҳам ёш авлодни ватанпарварлик, сабр-тоқат ва матонат руҳида тарбиялашда муҳим аҳамият касб этади. Унинг ҳаёти ва ижоди миллий ғурур ва маънавий камолот тимсоли бўлиб қолмоқда.
Ҳожиакбар ШАРИФЖОНОВ,
ТИИ талабаси
